Αφιέρωμα: 69 χρόνια από την ίδρυση της ΕΠΟΝ (μέρος 1ο)

Το Ιστολόγιο της Επιτροπής Παιδείας Ζακύνθου του ΠΑΜΕ με αφορμή τα 69 χρόνια από την ίδρυση της ΕΠΟΝ (Ενιαία Πανελλαδική Οργάνωση Νέων) ετοίμασε και παρουσιάζει ένα σύντομο αφιέρωμα σε δύο μέρη στην ιστορικότερη νεολαιίστικη οργάνωση που ιδρύθηκε στην Ελλάδα τον 20ο αιώνα.

Η ελληνική νεολαία, όπως και ολόκληρος ο ελληνικός λαός, βρέθηκε με την έναρξη της φασιστικής και ναζιστικής Κατοχής μπροστά στο δίλημμα: υποταγή ή ρήξη. 

Η ελληνική νεολαία σχεδόν σύσσωμη επέλεξε τη ρήξη με τους κατακτητές και τους ντόπιους συνεργάτες τους, καθώς και με όλους εκείνους οι οποίοι προτίμησαν να φύγουν στο Κάιρο όχι για να αγωνιστούν αλλά για να περιμένουν πότε θα τους επαναφέρουν οι Άγγλοι στην εξουσία.

Σήμερα, περισσότερο από ποτέ, η νεολαία οφείλει να σταθεί στο ύψος των
περιστάσεων και να ταχθεί ενάντια στην ντόπια και ξένη αστική τάξη που στοχεύουν στην εξαχρείωση και την εξαθλίωση τη δική της, όπως και όλου του λαού.

Στο πρώτο μέρος του αφιερώματός μας παρουσιάζουμε ένα σύντομο ιστορικό της οργάνωσης και το ιδρυτικό της κείμενο. 

Στο δεύτερο μέρος παρουσιάζουμε βίντεο σχετικά με την ΕΠΟΝ.

*******

Το Ιστορικό της Οργάνωσης

Το δημοσιογραφικό
κεντρικό όργανο της ΕΠΟΝ

Εξήντα εννιά χρόνια έχουν περάσει από την ίδρυση της αντιφασιστικής οργάνωσης, της Ενιαίας Πανελλαδικής Οργάνωσης Νέων (ΕΠΟΝ) στις 23/2/1943. 

Με την καθοδήγηση του ΚΚΕ και με πρωτοβουλία της ΟΚΝΕ έγινε η πρώτη συγκέντρωση δέκα οργανώσεων νέων στο σπίτι του αντιστασιακού δασκάλου Παναγή Δημητράτου - στην οδό Δουκίσσης Πλακεντίας 3, στους Αμπελόκηπους Αθηνών. 

Τον κομμουνιστή δάσκαλο Παναγή Δημητράτο τον εκτέλεσαν οι Γερμανοί λίγο πριν την απελευθέρωση της Αθήνας. Ο εθνικοαπελευθερωτικός αγώνας της ΕΠΟΝ, έγινε θρύλος. 

Πάλεψαν τα παιδιά της ΕΠΟΝ, σ' όλα τα μέτωπα του αντιφασιστικού αγώνα. Τον Ιούλη του 1943 οι σημαίες της Αντίστασης ξεδιπλώνονται στην Ομόνοια - Σταδίου, Πανεπιστημίου. 

Οι φωνές «ΕΑΜ-ΕΠΟΝ», «Λευτεριά στην ελληνική Μακεδονία, Θράκη», «Εξω οι Βούλγαροι φασίστες από την Ελλάδα» εκφράζουν τη λαϊκή κατακραυγή κατά του φασισμού. Οι χιτλερικοί με τα τανκς ξερνούν φωτιά και θάνατο. Ενα μεγάλο ανθραγάθημα, της εποποιίας της ΕΠΟΝίτικης αντίστασης.

Δεκάδες παιδιά της ΕΠΟΝ έπεφταν κρατώντας τη σημαία της ελευθερίας: Η Παναγιώτα Σταθοπούλου (ήταν 17 χρόνων), οι σπουδαστές του Πολυτεχνείου Θανάσης Τεριάκης και Θωμάς Χατζηθωμάς. 

Η επέκταση της βουλγαρικής φασιστικής επιδρομής ματαιώθηκε. Στο βωμό της λευτεριάς εκτελείται στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής στις 8 Σεπτέμβρη 1944 απ' τους χιτλεροφασίστες κατακτητές η 17χρονη Ηρώ Κωνσταντοπούλου. 

Στις 22 Δεκέμβρη 1943 ο ΕΠΟΝίτης φοιτητής Μήτσος Κωνσταντινίδης είναι ο πρώτος που έπεφτε νεκρός από τους πυροβολισμούς Ιταλών φασιστών σε διαδήλωση της Αθήνας, στην οδό Ζαΐμη. 

Δεκάδες στελέχη του ΕΛΑΣ προήλθαν απ' την ΕΠΟΝ. Οι τρεις ΕΠΟΝίτες του ΕΛΑΣ, Κώστας Φωτόπουλος, Θάνος Κιοκμενίδης, Δημήτρης Αυγέρης, έπεφταν την 28η Απριλίου 1944 στο «Κάστρο του Υμηττού», από τους χιτλεροφασίστες κατακτητές: «Απ' τα νιάτα απ' τη θυσία/ τάχεν η ΕΠΟΝ γεννήσει η ηρωική/ να ξαναγράψουν μια παλαιά ιστορία,/ σε νέα σελίδα ακόμα πιο λαμπρή» (Σοφία Μαυροειδή - Παπαδάκη).

Ο ΕΠΟΝίτης ποιητής Κώστας Γιαννόπουλος λίγα χρόνια μετά την απελευθέρωση (Νοέμβρης 1948) εκτελείται. Εγραψε μια ποιητική τριλογία: «Το τελευταίο τραγούδι», «Νύχτες», «Από την απομόνωση». Η τριλογία βραβεύτηκε στο 3ο Παγκόσμιο Φεστιβάλ της Νεολαίας (1951). 

 Στο τελευταίο γράμμα του από το κελί της απομόνωσης, ο ΕΠΟΝίτης ποιητής έγραφε: «Πεθαίνω για την πατρίδα, για τη λευτεριά. Μη λυπηθείτε. Ψηλά τη σημαία του αγώνα. Ψηλά όσο μπορούμε! Θα νικήσουμε. Ολοι στις επάλξεις. Ζήτω η λευτεριά...». 

Το «Τελευταίο τραγούδι», ήταν η συνέχεια της ΕΠΟΝ: «Διάπλατα, νιότη, τίναξε και σήκωσέ μας/, τέτοιοι ουρανοί, βαθιοί ουρανοί, δεν είδαμε ποτέ μας./ Ω! τώρα πια δεν είμαστε οι ανήμποροι κι αδύναμοι/ κι ούτε ένα σφίξιμο κανείς δε νιώθει στην καρδιά του./ Γυρτός κανείς, δειλός κανείς/ μονάχα ψηλομέτωποι,/ αγέρωχοι ανοίγουμε τα κάστρα του θανάτου./ Κι έτσι σεμνοί και αγέρωχοι σε μια καρδιά και δύναμη/ τα κάστρα του γκρεμίσαμε και σαν αϊτοί περνάμε./ Κι αφού στη φλόγα λιώσαμε κι όλοι μας σβήσαν οι καημοί, να με τον ίδιο θάνατο - το θάνατο πατάμε». 

Σήμερα, η Κομμουνιστική Νεολαία Ελλάδας συνεχίζει επάξια στα χνάρια της ΕΠΟΝ. 

*******

Το Ιδρυτικό Κείμενο της ΕΠΟΝ

1. Σήμερα 23 Φλεβάρη 1943 συνήλθε στην Αθήνα Πανελλαδική Σύσκεψη στην οποία πήραν μέρος:

α) Οι αντιπροσωπείες εθνικών οργανώσεων Νέων: “Αγροτικής Νεολαίας Ελλάδος”, “Ενιαίας Εθνικοαπελευθερωτικής Εργατοϋπαλληλικής Νεολαίας”, “Ενιαίας Μαθητικής Νεολαίας”, “Ένωσης Νέων Αγωνιστών Ρούμελης”, “Θεσσαλικού Ιερού Λόχου”, “Λαϊκής Επαναστατικής Νεολαίας”, “Λεύτερης Νέας”, “Ομοσπονδίας Κομμουνιστικών Νεολαιών Ελλάδος”, “Σοσιαλιστικής Επαναστατικής Πρωτοπορίας Ελλάδος”, “Φιλικής Εταιρέιας Νέων”.

β) Αντιπροσωπεία του ΕΑΜΝ Μακεδονίας, Πελοποννήσου και τα μέλη της ΚΕ του ΕΑΜΝ.

γ) Αντιπροσωπεία του Εθνικού Συμβουλίου των φίλων της νέας γενιάς.

2. Η σύσκεψη συνήλθε με την πρωτοβουλία της ΚΕ του ΕΑΜΝ και με σκοπό ίδρυσης Ενιαίας Πανελλαδικής οργάνωσης της νέας γενιάς. Η σύσκεψη ομόφωνα απεφάσισε την ίδρυση της ενιαίας οργάνωσης με τον τίτλο Ενιαία Πανελλαδική Οργάνωση Νέων (ΕΠΟΝ) και με έδρα την Αθήνα.

3. Η ίδρυση της ΕΠΟΝ πραγματοποιείται με την διάλυση και συγχώνευση όλων των οργανώσεων που υπογράφουν αυτό το ιδρυτικό. Με την υπογραφή αυτού του ιδρυτικού, όλες οι παραπάνω οργανώσεις παύουν να υφίστανται και αυτόματα οι δυνάμεις, τα τεχνικά, οικονομικά κλπ. μέσα περνούν στην ΕΠΟΝ. Αυτός ο όρος αφορά και την ΚΕ του ΕΑΜΝ και τις ιδιαίτερες δυνάμεις του που είναι συγκροτημένες σε ομάδες του.

4. Η Πανελλαδική σύσκεψη απεφάσισε ομόφωνα την εκλογή προσωρινού Κεντρικού Συμβουλίου και του έδωσε την εντολή να διευθύνει την ΕΠΟΝ ώσπου να συνέλθει Πανελλαδική Συνδιάσκεψη ή Συνέδριο της ΕΠΟν που θα εκλέξει το νόμιμο συμβούλιο. Ως την σύγκληση συνδιάσκεψης ή συνεδρίου το προσωρινό Κεντρικό Συμβούλιο θα διευθύνει την ΕΠΟΝ.

5. Η Πανελλαδική σύσκεψη εκλέγει 3μελή επιτροπή επεξεργασίας καταστατικού της ΕΠΟΝ. Το κατασταικό αμέσως μετά την έγκριση του απ’ το Προεδρείο του Προσωρινού Κεντρικού Συμβουλίου μπαίνει σε εφαρμογή. Η τελική έγκριση του καταστατικού θα γίνει από την πρώτη Πανελλαδική Συνδιάσκεψη ή Συνέδριο της ΕΠΟΝ.

6. Οι βασικοί σκοποί που πρέπει να περιέχονται στο καταστατικό της ΕΠΟΝ είναι:

α) Η εθνική απελευθέρωση με βάση την ακεραιότητα της Ελλάδας.

β) Η εξόντωση του φασισνού τώρα και στο μέλλον, και με οποιανδήποτε μορφή και αν παρουσιαστεί. αποκατάσταση της λαϊκής κυριαρχίας έτσι που όλες οι εξουσίες να απορρέουν από την κυρίαρχη θέληση του λαού και της νέας γενιάς.

γ) Η καταπολέμηση των ιμπεριαλιστικών πολέμων και η υπεράσπιση της ειρήνης με βάση την αρχή της αυτοδιάθεσης των λαών και της αδερφικής συνεργασίας όλων των λαών και των νεολαιών και ειδικά της Βαλκανικής.

δ) Η υπεράσπιση των οικονομικών, πολιτικών, εκπολιτιστικών και μορφωτικών δικαιωμάτων και επιδιώξεων της νέας γενιάς. Γενικά πρέπει να καθορίζεται στο καταστατικό ότι η ΕΠΟΝ είναι οργάνωση εθνικοαπελευθερωτική, αντιφασιστική-προοδευτική, αντιπολεμική-φιλειρηνική.

ε) Αποφασίζεται η έκδοση δημοσιογραφικού κεντρικού οργάνου με τίτλο “Νέα Γενιά”.

στ) Η Πανελαδική σύσκεψη αποφασίζει και αναθέτει στο Προσωρινό Κεντρικό Συμβούλιο της ΕΠΟΝ να κάνει διαπραγματευσεις με κάθε εθνική οργάνωση νέων που δεν θάχει προσχωρήσει στην ΕΠΟΝ με σκοπό να προσχωρήσει. Βάση για διαπραγματεύσεις και για προσχώρηση στην ΕΠΟΝ, είναι οι αρχές που περιέχει το καταστατικό της.

ζ) Η Πανελλαδική σύσκεψη αποφασίζει την προσχώρση της ΕΠΟΝ στο ΕΑΜ σαν εκπρόσωπο της νέας γενιάς, με συμμετοχή αντιπροσώπου της στην ΚΕ του ΕΑΜ. 

Αθήναι 23 Φλεβάρη 1943 Ακολουθοούν οι υπογραφές των αντιπροσώπων.